DDR4 versus DDR5 in een NAS uitgelegd

Bij het vergelijken van NAS-toestellen kom je vroeg of laat op de geheugengeneratie terecht. Het ene toestel werkt met DDR4, het andere met DDR5, en de specificatietabel suggereert dat het nieuwste altijd het beste is. In een spelcomputer of een werkstation is dat verhaal redelijk eenduidig. In een NAS ligt het genuanceerder, omdat je toestel de hele dag heel andere dingen doet.

Deze gids legt uit wat er technisch verschilt, wat je daar in de praktijk van merkt en in welke situaties de nieuwere generatie je effectief iets oplevert.

Wat DDR eigenlijk betekent

DDR staat voor double data rate. Het is de standaard waarmee werkgeheugen met de processor praat, en die standaard krijgt om de zoveel jaar een nieuwe generatie. Elke generatie verhoogt de bandbreedte, verlaagt de spanning en verandert de fysieke opbouw van de module.

Dat laatste is belangrijk: de generaties zijn bewust niet uitwisselbaar. De inkeping in het contactvlak zit op een andere plaats, zodat je een module van de verkeerde generatie niet in een sleuf kan duwen. Je kan dus niet upgraden van DDR4 naar DDR5 door gewoon een nieuwe reep te kopen. Dat vereist een ander moederbord, en in een NAS betekent dat simpelweg een ander toestel.

De technische verschillen op een rij

Op papier is DDR5 op vrijwel elk punt de sterkere generatie.

De bandbreedte ligt fors hoger. Waar DDR4 in de praktijk rond 2400 tot 3200 MHz zit in de toestellen die je in NAS-land tegenkomt, begint DDR5 rond 4800 MHz en gaat het verder omhoog. Dat betekent dat er per seconde meer gegevens tussen geheugen en processor kunnen.

De interne opbouw is anders. Een DDR5-module bestaat uit twee onafhankelijke kanalen in plaats van een. Daardoor kan de geheugencontroller twee reeksen aanvragen tegelijk afhandelen, wat vooral helpt wanneer veel taken tegelijk om geheugen vragen.

De spanning is lager, van 1,2 volt bij DDR4 naar 1,1 volt bij DDR5. Dat scheelt niet spectaculair veel op je energierekening, maar in een toestel dat het hele jaar door draait, telt elke watt mee, en het levert ook minder warmte op.

De maximale capaciteit per module ligt hoger. DDR5 maakt grotere reepjes mogelijk, wat vooral telt in toestellen met een beperkt aantal sleuven.

Tot slot verhuisde de spanningsregeling van het moederbord naar de module zelf, en zit er in DDR5 een lichte vorm van foutcorrectie op de chip. Dat laatste is geen vervanging voor echte ECC, maar het maakt de geheugenchips wel iets betrouwbaarder naarmate de dichtheid stijgt. Wat echte ECC in een NAS betekent, lees je in Welke RAM past in mijn NAS.

Wat je er in een NAS effectief van merkt

Hier wordt het interessant, want de indrukwekkende cijfers vertalen zich niet een op een naar wat jij ziet.

Een NAS is in de eerste plaats een opslagtoestel aan een netwerk. Kopieer je een grote map naar je toestel over een gigabitverbinding, dan haal je in het beste geval rond de 110 megabyte per seconde. Zelfs traag DDR4-geheugen verwerkt vele malen dat volume zonder moeite. De flessenhals zit in je netwerkkabel, niet in je geheugen. Ook met een snellere netwerkaansluiting blijft je geheugen ruim voorop lopen.

Hetzelfde geldt voor je schijven. Draaiende harde schijven halen sequentieel enkele honderden megabytes per seconde en zakken bij verspreide bestanden ver daaronder. Ook daar is geheugenbandbreedte nooit het probleem.

Voor de klassieke NAS-taken maakt de generatie dus weinig uit: bestanden delen, back-ups ontvangen, een fotoarchief bewaren, een paar mediastreams uitsturen. Die worden begrensd door netwerk en schijven.

Wanneer het verschil er wel toe doet

Er zijn scenario's waarin je de sprong wel voelt.

Virtuele machines zijn het duidelijkste voorbeeld. Elke draaiende machine reserveert een eigen blok geheugen en doet daar constant iets mee. Draai je er meerdere naast elkaar, dan wordt de geheugencontroller wel degelijk de beperkende factor, en dan helpen zowel de hogere bandbreedte als de dubbele kanaalopbouw van DDR5.

Veel containers naast elkaar geeft een gelijkaardig beeld. Een handvol lichte diensten merk je niet, maar een toestel dat tientallen containers draait, met databanken, indexeringstaken en automatiseringen erbij, vraagt voortdurend geheugentoegang van verschillende kanten tegelijk.

Zware indexering en analyse telt ook mee. Een fotobibliotheek die gezichten en objecten herkent, of een zoekindex over honderdduizenden documenten, leest en schrijft veel kleine stukjes geheugen na elkaar.

Tot slot is er de capaciteit zelf. Kan een DDR5-toestel meer geheugen aan in dezelfde sleuven, dan is dat vaak het echte voordeel, niet de snelheid. Meer geheugen betekent dat je toestel minder moet uitwijken naar schijf, en dat verschil is groot en meteen merkbaar.

Over latency en waarom dat cijfer verwarrend is

Bij DDR5 zie je hogere CL-waarden dan bij DDR4, en dat lijkt op achteruitgang. Dat is een rekenkundig misverstand.

CL telt klokcycli, geen tijd. Als de klok twee keer sneller tikt, duurt een cyclus half zo lang. Een hogere CL bij een veel hogere kloksnelheid komt in echte tijd ongeveer op hetzelfde neer. In sommige gevallen is DDR5 nipt trager in absolute wachttijd, in andere nipt sneller.

Belangrijker: in een NAS is dat verschil onzichtbaar. We spreken over nanoseconden, terwijl je schijven in milliseconden reageren en je netwerk daar nog eens bovenop komt. Latency is een cijfer voor spelcomputers, niet voor opslagtoestellen. Laat het je keuze niet bepalen.

Prijs en beschikbaarheid

DDR4 is een volwassen standaard. De modules zijn ruim beschikbaar, de prijzen zijn stabiel en tweedehands is er veel te vinden. Toestellen met DDR4 zitten vaak in een voordeliger segment, en dat geld kan je in extra schijfcapaciteit of een tweede back-uplocatie steken. Dat levert je voor de meeste gebruikers meer op dan een snellere geheugengeneratie.

DDR5 is duurder per gigabyte, al is dat verschil de voorbije jaren fors kleiner geworden. Toestellen met DDR5 hebben doorgaans ook een nieuwere processor, meer netwerkbandbreedte en snellere aansluitingen voor SSD's. Wat je koopt is dus zelden alleen de geheugengeneratie, maar een nieuwere basis in het algemeen.

Hoe je hierop een keuze baseert

Kijk niet naar de generatie, maar naar wat je met het toestel gaat doen.

Wil je een plek waar je bestanden, foto's en back-ups veilig staan, met eventueel een mediaserver erbij, dan is een degelijk toestel met DDR4 een uitstekende en vaak voordeligere keuze. Je zal in het dagelijkse gebruik geen verschil voelen met een duurder toestel.

Plan je virtualisatie, veel containers, of gebruik je het toestel voor een klein bedrijf waar meerdere mensen tegelijk aan het werk zijn, dan is een nieuwer platform met DDR5 de verstandigere investering. Niet zozeer door de bandbreedte, maar door de hogere maximale capaciteit en de sterkere basis eromheen.

En bekijk in beide gevallen hoeveel geheugen er standaard in zit en of er een vrije sleuf is. Een DDR4-toestel dat je later verdubbelt, doet in de praktijk vaak beter werk dan een DDR5-toestel dat op zijn startcapaciteit vastzit.

Wil je de rest van je keuze op dezelfde manier aanpakken, dan helpen waar let je op bij een NAS-aankoop en NAS voor thuisgebruik versus kleine bedrijven je verder.

Modules uit beide generaties

Een typische DDR4-module is de Crucial 16GB DDR4 3200MHz CL22; aan de DDR5-kant vergelijk je die met de Crucial 8GB DDR5 4800MHz of een snellere set zoals de Corsair Vengeance 64GB DDR5 6000MT/s. Alle modules staan op ons overzicht van werkgeheugen.